Header background

Levensvragen van ouders en kinderen

Marlous de Vries

16 maart 2023

leestijd 10 minuten

Levensvragen van ouders en kinderen

 

Wat zijn levensvragen en wanneer ontstaan levensvragen?

Levensvragen zijn vragen die gaan over de betekenis van het leven. Wat is echt van waarde? Wat doet ertoe? Wat is lastig of verontrustend? Vaak ontstaan levensvragen na ingrijpende ervaringen: ervaringen die het leven veranderen en die de kwetsbaarheid van het leven tonen. Bijvoorbeeld bij het verlies van een dierbare, ziekte of een scheiding. Maar ook door zogenoemde piekervaringen, zoals de geboorte van een kind, kunnen levensvragen ontstaan. Levensvragen zijn verbonden met zingeving, omdat zij gaan over wat écht belangrijk is, en zijn meestal niet 1-2-3 te beantwoorden. Zij komen vaak sterker naar voren op belangrijke of onverwachte momenten.

Ingrijpende ervaringen die het leven positief of negatief veranderen, vragen vaak om nieuwe betekenisgeving. De ervaring moet een plek krijgen in jouw levensverhaal. Als je betekenis kan geven aan een ervaring, dan kan de ervaring onderdeel worden van jouw verhaal. Wellicht verandert hierdoor de manier waarop jij naar jezelf of naar het leven kijkt, doordat je bijvoorbeeld andere dingen belangrijk gaat vinden. Levensvragen en het zoeken naar antwoorden op levensvragen kunnen een manier zijn om betekenis te vinden of te geven aan ervaringen.

Voorbeelden van levensvragen bij ouders

Bij ouders die ingrijpende ervaringen meemaken (met betrekking tot zichzelf, tot hun kind(eren) of het gezin), spelen vaak levensvragen die gaan over: identiteit (Wie ben ik? Wie wil ik zijn? Wie ben ik binnen mijn gezin? Mijn kinderen staan centraal, hoe kan ik ervoor zorgen dat ook ik genoeg besta?); ouderschap (Ben ik een goede ouder? Hóe ben ik een goede ouder? Als mijn relatie mislukt is, ben ik dan gefaald als ouder? Ben ik een goed voorbeeld? Wat is mijn visie op ouderschap?); doelen en verwachtingen (Wat is mijn doel in het leven? Wat verwacht ik in het leven? Wat verwacht mijn (ex-)partner of verwachten mijn kinderen? Wat doe ik als er iets onverwachts gebeurt?); regie en loslaten (Kan ik mijn kinderen genoeg beschermen? Kan ik mijn kinderen loslaten? Kan ik een ander vertrouwen met mijn kinderen?); omgeving en buitenwereld (Ben ik alleen? Vind ik verbinding met anderen? Voel ik me gedragen? Word ik begrepen?); (on)zekerheden en overtuigingen (Wat is er zeker en onzeker? Wat geeft houvast? Waar geloof ik in? Wat wil ik doorgeven? Waar sta ik voor / welke normen en waarden vind ik belangrijk? Zijn deze normen en waarden overeenkomstig met die van mijn (ex-)partner?).

Het is heel normaal om dit soort vragen te hebben, maar het zijn ook vragen die lastig kunnen zijn, omdat er meestal niet direct een antwoord op is. Durf deze vragen te erkennen en deel ze met anderen. Betekenisgeving vindt vaak plaats in contact met anderen. Vrienden, familie, je partner of professionele hulpverleners kunnen helpen bij het vinden van antwoorden.  

Hebben kinderen ook levensvragen?

Levensvragen kunnen zeker ook bij kinderen spelen, vooral als zij iets ouder zijn. Om hier een beetje inzicht in te krijgen kan het ‘fasenmodel’ van de ontwikkelingspsycholoog Erik Erikson helpen. Dit model wordt veel gebruikt om de sociale en emotionele ontwikkeling van een kind of volwassene te begrijpen. Volgens Erik Erikson zijn er tijdens het opgroeien verschillende thema’s of behoeften die in een bepaalde fase belangrijk zijn:

Leeftijd

Behoeften

Bijbehorende (levens-)vragen

0 – 1,5 jaar

vertrouwen versus wantrouwen

Is de wereld goed?

1,5 – 3 jaar

autonomie versus twijfel / schaamte

Kan ik het zelf?

3 – 6 jaar

Initiatief versus schuld

Het vinden van ambitie en verantwoordelijkheid

6 jaar – puberteit

compensatie versus minderwaardigheid

Positieve of negatieve zelf-ervaringen

Adolescentie (tot 18 jaar)

identiteit versus rolverwarring

Wie ben ik? Waar hoor / pas ik?

jonge volwassenheid (18 tot 35 jaar)

intimiteit versus isolatie

Wel of geen liefdevolle intieme relaties ervaren

middelbare volwassenheid (35 tot 55-65 jaar)

openstaan voor verandering/de volgende generatie (generativiteit) versus stagnatie

Heb ik bijgedragen aan het leven? Zijn mijn activiteiten waardevol? Wat is mijn rol nu?  

latere leeftijd (vanaf 55-65 jaar)

ego-integriteit (tevredenheid, mildheid, acceptatie) versus wanhoop

Heb ik bereikt wat ik wilde? Ben ik tevreden of heb ik spijt?


Links in het rijtje behoeften vind je dikgedrukt de positieve behoeften. Als de positieve behoeften (gedeeltelijk) niet vervuld worden, dan kan dat lastig of remmend zijn in de ontwikkeling van het kind of de volwassene. In meer of mindere mate draagt een kind dit mee in zijn/haar ontwikkeling tot volwassene: elk thema of behoefte heeft altijd twee kanten. Het meedragen is ook afhankelijk van de mate van erkenning van de onvervulde behoefte(n) en eventuele latere compensatie of verwerking. Elke fase bevat een ontwikkeling of keerpunt, dat noodzakelijk is voor het proces van groeien. Zoals gezegd kunnen onderbrekingen in de ontwikkeling, door een gemis in een bepaalde behoefte, in een latere fase gecompenseerd of verwerkt worden.

Impact van ingrijpende ervaringen

Het fasenmodel kan inzicht geven in jouw eigen ontwikkeling en de ontwikkeling van jouw kind(eren). Ingrijpende ervaringen kunnen een negatieve kant van een behoefte oproepen en bijbehorende (levens-)vragen op de voorgrond zetten. Als een kind in de puberteit of jonge adolescentie bijvoorbeeld veel negatieve ervaringen heeft met betrekking tot wie hij / zij is (denk bijvoorbeeld aan pesten of een gemis aan erkenning en waardering), dan kan dat tot vragen leiden zoals ‘wie ben ik?’; ‘wie wil ik zijn?’; ‘wie mag ik zijn?’; ‘waar pas ik?’. Door nieuwe betekenisgeving en antwoorden op deze vragen kan de identiteit zich positief verder ontwikkelen, of, als dit niet goed lukt, kan het zijn dat de adolescent nog een tijd last heeft van een gevoel van verwarring over de eigen identiteit. Misschien dat dit pas later in zijn / haar leven verdwijnt.

Probeer bij ingrijpende positieve of negatieve ervaringen de ruimte te nemen voor levensvragen. Vaak wordt je gauw weer meegenomen in het leven van alledag: het vergt een beetje moed om stil te staan en durf om je uit te spreken.

Ook op pagina Levensvragen op de website van Ouders.nl zijn tips, ervaringen en verhalen te vinden.

Meer tips om goed voor jezelf te zorgen?

Vul je e-mailadres in en ontvang van GZ-Plein inspiratie voor een gezond en fit leven.

Overige artikelen

Lees3 minuten

Meer verbinding dankzij sociale media

Lees3 minuten

Hoe herken je een verslaving? - Doe de zelftest

Lees3 minuten

Column - Kwetsbaar maar in balans